ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾನವ ಜೀವನದ ಗಹನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮನದಟ್ಟುಗೊಳಿಸಲು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಬ್ಬವೇ ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಧಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಅನಂತ” ಎಂದರೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಅಕ್ಷಯವಾದ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕಾಲ–ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದ ತತ್ವ,ಭೌತಿಕವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ವಿಶಾಲತೆ,ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ತತ್ತ್ವ.ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗದ ಶಕ್ತಿಯ ಅನಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಈ ದಿನ ಅನಂತನಾದ ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಬ್ಬ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದು: ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಸೀಮಿತ, ಆದರೆ ದೈವಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶಕ್ತಿ ಅನಂತ.
ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಮಹತ್ವ
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಅನಂತ ವ್ರತ ಮಾಡುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಆ ವ್ರತದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೊರೆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವ ಏನೆಂದರೆ –ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.ನಂಬಿಕೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಕಠಿಣ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೂ ಅಂತ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ದೈವದ ಶಕ್ತಿ ಅನಂತ.ಹೀಗಾಗಿ ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿಯ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ.

ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನ

ಈ ದಿನ ಜನರು ಉಪವಾಸವನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಶುಚಿಯಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮನೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನಂತನ ಶೇಷನಾಗರೂಪದ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಂತದಾರ (ಅನಂತಸೂತ್ರ)ವನ್ನು 14 ಗಂಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪುರುಷರು ಬಲಗೈಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎಡಗೈಗೆ ಆ ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, “ಅನಂತಾಯ ನಮಃ” ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅನಂತ ಸೂತ್ರದ ತಾತ್ಪರ್ಯ
ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ ದಿನ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟುವ “ಅನಂತದಾರ” ಕೇವಲ ಹಬ್ಬದ ಚಿಹ್ನೆ ಅಲ್ಲ.
ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ = ಶಕ್ತಿ, ಉತ್ಸಾಹ.
 ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ = ಶ್ರದ್ಧೆ, ಜ್ಞಾನ.
14 ಗಂಟುಗಳು = 14 ಲೋಕಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ 14 ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಗಳು.
ಇದು – ನಾವು ದೈವದೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿತರಾದಾಗ, ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಡೆತಡೆಗೂ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದುರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

                                                                                 ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶ
ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬ ಕುಟುಂಬ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಂಪತಿಗಳು ಸೇರಿ ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಆನಂದ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಪ್ರೇಮ, ಬಾಂಧವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಇಚ್ಛೆ, ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಹಾಗೂ ಕಳೆದು ಹೋದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಈ ದಿನ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಉತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ದಿನವೂ ಆಗಿದೆ. 10 ದಿನಗಳ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಗಣೇಶ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಗಣೇಶ ವಿಮೋಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ, ಆಳವಾದ ತತ್ತ್ವ:

ರೂಪವಿರುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ.
ರೂಪವಿಲ್ಲದ ತತ್ತ್ವವೇ ನಿತ್ಯ.
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಸಾಧನೆ, ವಿಫಲತೆಗಳೂ ಕ್ಷಣಿಕ; ಆದರೆ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವ ಅನಂತ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ ದಿನವು ಗಣೇಶಭಕ್ತರಿಗೂ ಮಹತ್ವದ ದಿನವಾಗಿದೆ.

ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶ
ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಹನಶೀಲತೆಗಳ ಪ್ರತೀಕ. “ಅನಂತ” ಎಂಬ ಶಬ್ದವೇ ನಮಗೆ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅನಂತ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಸಂಕಟಗಳು ಬಂದರೂ ನಂಬಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ದೈವಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರಮದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನಮ್ಮದೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶ
ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ ನಮಗೆ ನೀಡುವ ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ:
ನಂಬಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿ – ಕಷ್ಟ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾದರೂ ನಂಬಿಕೆ ಎತ್ತರವಾದದ್ದು.
ಅನಂತ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು – ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತರೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾರಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಅಸ್ಥಿರ ಜಗತ್ತು – ಸ್ಥಿರ ಆತ್ಮ – ದೇಹ, ಸಂಪತ್ತು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗುವವು. ಆದರೆ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ದೈವಸಂಬಂಧ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ.
ಸಮತೋಲನ – ಸಂತೋಷದಲ್ಲೂ ಮಿತ, ದುಃಖದಲ್ಲೂ ಧೈರ್ಯ.
ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿ ಕೇವಲ ವ್ರತ, ಉಪವಾಸ, ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ನಿತ್ಯ ಜೀವನದ ದಾರಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಲಾವಣೆ, ಸಂಕಟ, ಸಂತೋಷ – ಎಲ್ಲವೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆ, ದೈವಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾತ್ರ ಅನಂತ.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವು ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದೇನಂದರೆ:
“ಅನಂತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಿ; ಸಂಕಟಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಶಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತ.”
ಅನಂತ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಶುಭಾಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ

ಸ್ವರ್ಣ ಕುಂದಾಪುರ
ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚಕಿ