ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಸಂಗೀತದ ‘ಸುವರ್ಣ ಯುಗ’ ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವುದು ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ. ಒಂದೇ ತಾಯಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಸಹೋದರಿಯರು ಏಳು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇಡೀ ದೇಶದ ಹೃದಯ ಆಳಿದರು. ಒಬ್ಬರು ‘ಸ್ವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ’, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ‘ಪ್ರಯೋಗಗಳ ರಾಣಿ’.
ಬಾಲ್ಯದ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಗಾನಲೋಕದ ಪಯಣ
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ 1929ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಇಂದೋರ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ದೀನಾನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರಿಂದ ಸಂಗೀತದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ಲತಾ, 13ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಐದು ಜನರ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತರು. 1942ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ ‘ಕಿತಿ ಹಸಾಲ್’ ಮೂಲಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭ.
ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ 1933ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅಕ್ಕನ ನೆರಳಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದರೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗಾಯನ ಶೈಲಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. 1943ರಲ್ಲಿ ‘ಮಾಝಾ ಬಾಳ್’ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದ ಆಶಾ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ “ಲತಾರ ತಂಗಿ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಮುಂದೆ “ಆಶಾ ತಾಯಿ” ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.
ಎರಡು ಧ್ವನಿ, ಎರಡು ಆಯಾಮ
ಲತಾ ಅವರ ಕಂಠವೆಂದರೆ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ‘ಏ ಮೇರೆ ವತನ್ ಕೆ ಲೋಗೋ’ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟಿದ್ದು ಇತಿಹಾಸ. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯಿರಲಿ, ವಿರಹಗೀತೆಯಿರಲಿ, ಲಾಲಿಯಿರಲಿ – ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಿತ್ತು. 36ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ‘ಭಾರತರತ್ನ’ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಲತಾ.
ಆಶಾ ಅವರು ವೈವಿಧ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು. ಕ್ಯಾಬರೆ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಗಝಲ್ವರೆಗೆ, ಭಜನೆಯಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಫ್ಯೂಷನ್ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆರ್.ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆಯಿತು. ‘ಪಿಯಾ ತು ಅಬ್ ತೋ ಆಜಾ’, ‘ದಮ್ ಮಾರೋ ದಮ್’ ಯುವಜನರ ನಾಡಿಮಿಡಿತವಾದರೆ, ‘ಚೈನ್ ಸೆ ಹಮ್ ಕೋ ಕಭಿ’ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರ. ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಗಾಯಕಿ ಆಶಾ – 11,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೋಲೋ, ಡ್ಯುಯೆಟ್ ಹಾಡುಗಳು.
ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗಿನ ಮಾಂಗಲ್ಯ
ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವೂ ಈ ಸಹೋದರಿಯರ ಕಂಠದಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಲತಾ ಅವರು ‘ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ’ ಚಿತ್ರದ ‘ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಾನು ಬಾಳುವೆನು’, ‘ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ’ದ ‘ಆಡಿಸಿ ನೋಡು ಬೀಳಿಸಿ ನೋಡು’ ಹಾಡಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನ ಗೆದ್ದರು. ಆಶಾ ಅವರು ‘ನಾಗರಹಾವು’ ಚಿತ್ರದ ‘ಜೋಕೆ ನಾನು ಬಳ್ಳಿಯ ಮಿಂಚು’, ‘ಎರಡು ಕನಸು’ ಚಿತ್ರದ ‘ಆಹಾ ಎಂತಹ ಚೆಲುವು’, ‘ಬಯಲು ದಾರಿ’ಯ ‘ಬಾನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ’ ಹಾಡಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳುಗರ ತುಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮೀರಿದ ಸಹೋದರತೆ
ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಪೈಪೋಟಿ ಇದೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಆಸರೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತದ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಎಂದೂ ದ್ವೇಷವಾಗಲಿಲ್ಲ. 2022ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 6ರಂದು ಲತಾ ನಿಧನರಾದಾಗ ಆಶಾ ಅವರು, “ದೀದಿ ಇಲ್ಲದ ಬದುಕನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಆಗದು. ನನ್ನ ಅರ್ಧ ಜೀವ ಹೋಯಿತು” ಎಂದು ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿದಿದ್ದರು.
ಅಮರ ಗಾನಕೋಗಿಲೆಗಳು
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ಧ್ವನಿ ದೇವಾಲಯದ ಗಂಟೆಯಾದರೆ, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂಭ್ರಮ. ಒಬ್ಬರು ಭಾವಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿಸಿದರು. ಇಂದು ಲತಾ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ. 90ರ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲೂ ಆಶಾ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿ ರಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ‘ಸುವರ್ಣ ಯುಗ’ವೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳುವವರೆಗೂ ಲತಾ-ಆಶಾ ಅಮರ.
ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್,ಕೋಮುಂಜೆ
